Cochleair implantaat hele stap vooruit voor wie doof is

Dit artikel is verschenen in het Reformatorisch Dagblad van 4 december 2025

Al sinds 1888 is er aandacht voor dove kinderen in Nederland. In dat jaar werd in Zoetermeer het ”Christelijk Instituut Effatha voor doven” geopend. Effatha betekent ”wordt geopend” (Markus 7:34). Effatha ging in 2000 op in Koninklijke Kentalis.

Dat er al zo lange tijd aandacht voor mensen met doofheid is, wil niet zeggen dat ze ook al zo lang acceptatie ervaren. In 2000 bood Effatha nog excuses aan omdat er in het verleden lijfstraffen werden toegepast wanneer leerlingen gebarentaal gebruikten, wat toentertijd verboden was. En pas sinds juli 2021 is de Nederlandse Gebarentaal een erkende taal. Sommige lezers zullen dit herkennen en het moeilijk hebben gevonden om deel uit te maken van de maatschappij.

Door de jaren heen zijn de dovenzorg en de begeleiding aanzienlijk verbeterd. Tweeënhalf jaar geleden werd onze dochter geboren. Al snel bleek ze problemen te hebben met haar gehoor. Na verschillende onderzoeken bleek ze audiologisch doof te zijn: ze begon pas te horen bij ongeveer 85 decibel. Het geluid van een straaljager zal voor haar hebben geklonken als een fluistering.

Er is een heel traject in gang gezet met het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) en Kentalis. Kentalis zorgt voor ondersteuning en begeleiding in het hele traject buiten het ziekenhuis. Denk aan uitleg, mentale ondersteuning, behandelgroepen, gebarentaallessen, logopedie enzovoorts. De begeleiding is uitstekend en we voelen ons zeer gesteund.

Door dit traject gaat er een hele wereld open, inclusief de technische mogelijkheden. Als snel bleek dat onze dochter een cochleair implantaat (CI) nodig heeft. Een CI is een geavanceerd elektronisch hulpmiddel dat mensen met ernstig gehoorverlies of doofheid weer toegang tot geluid geeft. Het CI bestaat uit drie delen: een inwendig deel dat tijdens een operatie onder de huid en in het slakkenhuis wordt geplaatst, een uitwendig deel, de spraakprocessor, die achter het oor of in een klip gedragen wordt, en de zendspoel, die op het hoofd gedragen wordt. Een schematische weergave is online te vinden.

Anders dan een gewoon hoortoestel, dat geluiden alleen versterkt, omzeilt een CI het beschadigde deel van het binnenoor (het slakkenhuis, de cochlea) en stimuleert het direct de gehoorzenuw met elektrische signalen. Deze signalen worden door de hersenen geïnterpreteerd als geluid. Het resultaat is geen natuurlijk gehoor, maar voor veel mensen met doofheid is het een enorme stap vooruit. Zeker voor onze dochter, die een CI kreeg net voordat ze een jaar werd en niet beter zal weten dan dat geluid klinkt zoals het voor haar klinkt. In een drukke omgeving stemmen onderscheiden of naar muziek luisteren zal altijd lastig blijven. Liplezen en ondersteunende gebaren zullen altijd nodig blijven.

Vorige maand waren we in het LUMC om het 25-jarig bestaan van cochleaire implantatie te vieren. Sinds de eerste operatie in 2000 zijn er in Leiden maar liefst 1650 implantaties uitgevoerd. Wij verwonderen ons dagelijks over hoe deze techniek de wereld voor onze dochter heeft geopend. Daarbij zien we wel dat ze veel baat heeft bij het gebruik van gebaren en dat ze veel kijkt naar onze mond en mimiek. Ook kost horen haar meer energie dan andere kinderen. Hoewel ze muziek niet zal ervaren zoals wij dat doen, geniet ze er wel van.

Tijdens de viering zagen we hoe onderzoekers van het LUMC voortdurend bezig zijn om mensen met doofheid zo goed mogelijk te helpen. Het onderzoek gaat nog steeds door. Alleen al in het LUMC lopen nu meer dan tien onderzoeken. Ook bij andere umc’s staat het onderzoek niet stil. Zo wil het Radboud UMC onderzoek doen naar het richtingsgevoelige gehoor van bijen en dit implementeren in CI’s. Dit zal naar verwachting leiden tot implantaten die vijf tot tien keer beter werken dan de huidige varianten. Ook door het gebruik van kunstmatige intelligentie kunnen implantaten steeds beter spraak van achtergrondgeluid scheiden, waardoor het horen minder intensief wordt.

Met dit alles zie je ook hoe wonderlijk onze God alles gemaakt heeft. Bekijk de dwarsdoorsnede van het oor maar eens goed en verwonder je over de werking ervan. Soms moet iets gebroken zijn om je te kunnen verwonderen.